Taalmusea: een eerbetoon aan de cultuur van woorden

11th May 2021
Entre les lignes Agency

De wereld is bezaaid met musea over objecten, kunstvoorwerpen en curiositeiten. Naast de meest gangbare musea rond geschiedenis, wetenschap en kunst, bestaan er ook musea die zich focussen op schepen en speelgoed en zelfs op paraplu’s. En we hadden het eerder al over het leuke van meertalige museumzalen

Maar wist je dat er ook een heel diverse en rijke collectie van musea bestaat die een veel minder tastbaar artefact belichten, namelijk taal? 

Ottar Grepstad, de linguïst aan het hoofd van het Ivar Aasen Centre, het oudste taalmuseum ter wereld, verwoordt het zo: “Taalmusea zijn, meer dan musea met objecten, musea over ideeën en vraagstukken”. 

Taal biedt een uniek perspectief op geschiedenis, cultuur en gedachten. Grepstad heeft onlangs het International Network of Language Museums gelanceerd waar liefhebbers van ideeën en idiomen elkaar kunnen vinden. 

Maar taalmusea zijn niet enkel gericht op taalkundigen en meertalige mafkezen (zoals wij!). Taal combineert kunst, cultuur, geschiedenis en politiek. In de beste taalmusea ontdek je zowel verhalen van mensen en gemeenschappen als de bijzondere aspecten van de linguïstiek. Taal is er voor iedereen, en taalmusea zijn er voor iedereen. 

Als curatoren van mooie woorden zijn we bij Entre les lignes grote fan van taalmusea. De kunst van het vertalen gaat verder dan de woorden op de pagina; we willen andere culturen begrijpen in en mét taal … en vice versa. Taal en cultuur dansen een dynamische tango, ze sturen elkaar en zijn nauw met elkaar verbonden. 

We vertellen je graag waarom taalmusea zo belangrijk zijn om deze intieme dans te begrijpen én we stellen enkele van onze favorieten aan je voor.

Entre les lignes helpt merken om hun boodschap over te brengen in verschillende talen en culturen. Wil je ontdekken hoe wij jou kunnen helpen met vertalingen en transcreaties? Neem vandaag nog contact met ons op.

Taalmusea bieden een unieke inkijk 

Het eerste taalmuseum werd in 1898 opgericht in Noorwegen, maar sinds de jaren negentig is er sprake van een echte piek en duiken er over de hele wereld nieuwe musea op. 

Steeds meer mensen begrijpen ondertussen hoe bijzonder musea over taal wel zijn. Hoewel veel musea een specifiek aspect van taalgebruik belichten – denk maar aan musea rond literatuur, drukkunst en geschiedenis – focussen wij ons op musea die zich volledig wijden aan taal en de unieke eigenschappen ervan.  

Verandering in taal opsporen

Taal en cultuur bewandelen een parallel, onderling verbonden pad. Taalmusea helpen ons te begrijpen hoe taal en cultuur veranderen en geven ons meer inzicht in de transformatie en evolutie van samenlevingen doorheen de tijd.

Vele taalmusea onderzoeken de etymologie van woorden en uitdrukkingen. Ze brengen historische gebeurtenissen tot leven door te tonen hoe woorden zich hebben ontwikkeld, van hun oorspronkelijke grondslag tot het hedendaagse, populaire gebruik. 

Wist je bijvoorbeeld dat het Engelse woord “raccoon” (wasbeer) afstamt van de Native Amerikaanse taalgroep Algonquian? Het woord “arakhun” (“krabt met de handen”) verwijst naar de zenuwachtige beestjes. Na jaren van koloniaal contact is de variant “raccoon” vandaag nog steeds in gebruik. Het National Museum of Language heeft nog veel meer voorbeelden van woorden die afstammen uit het dierenrijk.

Het Museo del Libro y de la Lengua in Buenos Aires zoomt in op de ontwikkeling van een specifieke variant van het Spaans die in Argentinië wordt gesproken. Via taal geeft het museum een inkijk in de koloniale en lokale geschiedenis van het land.

Taalmusea onderzoeken ook de sociale normen rond taalgebruik. Ze tonen aan hoe onze perceptie over woorden die we beleefd, beledigend of taboe vinden, evolueert doorheen tijd en ruimte. 

Veel taalmusea organiseren tentoonstellingen die specifiek ingaan op de impact van nieuwe technologieën op hoe wij talen spreken, schrijven en lezen. Ze roepen belangrijke vragen op over de manier waarop apps en sociale media onze spelling en woordkeuzes beïnvloeden en of we het verschil kunnen zien tussen taal die werd geproduceerd door robots of taal geschreven door echte mensen.

Mundolingua in Parijs belicht in zijn interactieve tentoonstellingsruimte taal, de technologie die gebruikt wordt voor het coderen van talen, taalwetenschap en experimenten met spraakherkenningstechnologie.

In dezelfde trant organiseerde Planet Word, een taalmuseum in Washington DC, onlangs het event “Because internet”, dat focust op hoe taal in realtime evolueert in dit digitale tijdperk.

Op zoek naar levende, gesproken taal 

Musea hebben vaak een slechte reputatie als stoffige, belerende plekken. 

Taalmusea maken er echter een punt van om interactief, leuk en speels te zijn. Ze onderzoeken niet alleen officiële of hoogstaande culturele teksten en manuscripten, maar zijn net zo geïnteresseerd in de dynamische manier waarop taal in het gewone leven wordt gebruikt (en misbruikt). 

Taalmusea zijn hoeders van gesproken én geschreven taal. Een bezoek aan een taalmuseum is dus een unieke gelegenheid om het rijke culturele geroezemoes van gefluisterde roddels, gedeelde grapjes, lokale gezegdes, spreektaal en niet-standaard taalgebruik te vieren. Taalmusea onderzoeken en belichten talige elementen zoals mensen ze daadwerkelijk gebruiken. 

Ga eens een kijkje nemen bij de virtuele tentoonstelling The Dictionary of American Regional English en ontdek hoe taalmusea een verzamelplaats zijn voor de verscheidenheid aan woorden, uitdrukkingen en uitspraken van specifieke bevolkingsgroepen die allemaal vertrekken vanuit dezelfde basistaal.

Nieuwe talen en culturen ontdekken

Taalmusea zijn een eerbetoon aan taaldiversiteit. Ze gunnen je een blik op verschillende culturen, nationaliteiten en samenlevingen.  

UNESCO lanceerde verschillende initiatieven om “immaterieel cultureel erfgoed” te verzamelen en te beschermen. Zij beschouwen taal als een van de belangrijkste dragers van dit levend erfgoed.

Net daarom zetten we bij Entre les lignes niet zomaar woorden en zinnen om van de ene taal in de andere. Nee, we herschrijven en transcreëren, we kneden onze woorden op zo’n manier dat ze passen in de nieuwe culturen en hun bijhorend cultureel erfgoed. 

Elke vorm van vertaling is een ontmoeting tussen culturen én tussen talen. Meertalige taalmusea zoals het Taalmuseum, het National Museum of Language en het Museum der Sprachen der Welt ensceneren ontmoetingen tussen samenlevingen. 

Musea die zich focussen op één enkele taal zijn evengoed plekken waar culturele uitwisseling hoogtij viert. Ze herinneren ons eraan dat geen enkele taal op zichzelf staat; talen worden namelijk gevormd door hun band met andere talen. Vaak vertellen eentalige musea verhalen over migratie en multiculturalisme en tonen ze hoe elke samenleving bijdraagt aan een taalkundig weefsel. 

Eentalige musea kunnen je ook meevoeren naar onbekende taalkundige culturen. De Ladiners uit de Dolomieten, wier taal afstamt van het Volkslatijn, worden in de kijker gezet in het Museum Ladin. Het Yugambeh Museum in Australië vertelt op zijn beurt aan de hand van de lokale taal het verhaal van een Aboriginalvolk uit de Yugambeh-regio. 

Zelfs musea in onze eigen moedertaal (of moedertalen) zijn een goede plek voor culturele ontmoetingen. Door meer te leren over een taal die we goed kennen, wordt onze band met die taal alleen maar sterker. En woorden uit de normale context halen, doet ons nadenken en biedt ons een nieuwe lens om de taal die we dagelijks gebruiken en de manier waarop we die taal gebruiken te onderzoeken. 

Minderheidstalen promoten

Musea over minderheidstalen spelen een belangrijke rol: ze bewaren bedreigde talen in gesproken en geschreven vorm en garanderen dat deze nooit volledig zullen verdwijnen. 

Deze musea tonen de schoonheid, de waarde, en zelfs het nut van minderheidstalen en regionale talen. Ze kunnen een rol op zich nemen als cultureel geheugen voor verdwijnende talen of als herdenkingsplek fungeren voor talen die al zijn vergeten. 

Musea die zich focussen op levende minderheidstalen, hebben ook een politieke functie: vaak belichten ze talen die werden onderdrukt of vergeten door culturele verschuivingen of door koloniale en dictatoriale regimes. Taalmusea kunnen een rechtstreekse vorm van taalactivisme aanbieden door het belang van minderheidstalen te erkennen en hun gebruik binnen verschillende samenlevingen aan te moedigen.

Een goed voorbeeld hiervan is het Paraguayaanse Ateneo de Lengua y Cultura Guaraní, dat de Guarani-taal wil beschermen, of het Cultúrlann McAdam ó Fiaich in Belfast, dat de culturele integratie van het Ierse Gaelic in de historisch verdeelde context van Noord-Ierland wil bevorderen.

Onze favoriete taalmusea 

Nu we je hebben laten proeven van de brede waaier en de diversiteit van taalmusea – en we hebben benadrukt waarom ze zo belangrijk zijn – duiken we in ons favorietenlijstje.

Canadian Language Museum (Toronto, Canada)

Canada heeft een uitzonderlijk rijk taallandschap. Het is een tweetalig land, met Frans en Engels als officiële talen, maar historisch gezien werden er honderden talen gesproken. Vele daarvan zijn weggevaagd door de koloniale talen Frans en Engels. 

Via interactieve media, rondreizende tentoonstellingen en digitale collecties gaat het Canadian Language Museum op zoek naar de taalkundige context van het Frans en het Engels en tracht het inheemse talen te herontdekken en te beschermen. Het museum wil ook de talen van recente nieuwkomers in Canada erkennen, zoals het Gaelic dat in bepaalde delen van Nova Scotia wordt gesproken.

Bij de meest interessante tentoonstellingen van dit museum rekenen we “Cree: The People’s Language”, over Canada’s meest gesproken Aboriginaltaal en “Read Between the Signs: 150 Years of Language in Toronto”, dat inzoomde op taal in stedelijke omgevingen, zoals de woorden op straatnaamborden. 

Binnenkort lanceren ze ook de online expo “Anthem: Expressions of Canadian Identity”.

Museum van de Portuguese Taal (São Paolo, Brazilië)

Het Museu de Lingua Portuguesa bevindt zich in de prachtige en toepasselijke setting van een trainstation: een culturele hub voor taaluitwisseling, een plek waar immigranten binnenstappen in een nieuwe cultuur en een nieuwe taal. 

Het museum wil een levende vertegenwoordiging zijn van de Portugese taal en kijkt naar het historische traject dat de taal heeft afgelegd en hoe ze vandaag in Brazilië wordt gebruikt. Het museum volgt de reis van het Braziliaans-Portugees: van Lazio, in het Oude Rome, langs verschillende delen van Europa tot in Portugal, om te eindigen bij de syncretische introductie in Brazilië als “mestiço” taal, met een combinatie van inheemse woordenschat en Afrikaanse woorden. 

Het museum toont ook de culturele geschiedenis van verschillende prototalen, wat een goede weergave is van de taalkundige diversiteit in Brazilië. 

De bezoeker wordt hier getrakteerd op een zintuiglijke reis met veel visueel materiaal en een interactief, speels gevoel. Het museum wil ook de Braziliaanse literatuur eren, met exposities over schrijvers zoals Clarice Lispector, Fernando Pessoa en Jorge Amado. 

Jammer genoeg werd het gebouw in 2015 gedeeltelijk verwoest door een brand en wordt het momenteel gerenoveerd. De meeste culturele artefacten werden gered en de website biedt momenteel virtuele rondleidingen aan doorheen het gebouw, fotogalerijen van eerdere tentoonstellingen en een nieuwsbrief.

National Museum of Language (Maryland, VS)


Het National Museum of Language is een meertalig project dat de liefde voor wereldtalen en het universele aspect van taal in de schijnwerpers zet. 

Sinds 2014 is het museum vooral actief als een mobiel en virtueel museum, met rondreizende programma’s en online exposities. In de toekomst staat wel een nieuwe fysieke site op de planning. 

Dit multidisciplinaire museum combineert linguïstiek met wetenschap, het bedrijfsleven, technologie en politiek. De maatschappelijke focus wordt duidelijk benadrukt via digitale collecties en rondleidingen in scholen en andere instellingen. 

Het museum is trots op zijn zeer interactieve, praktijkgerichte multimediamethodologieën en organiseert ook taaltrivia-avonden en andere events.

De digitale tentoonstelling “Philogelos: The First Joke Book”, waarin meer dan 200 grappen in het Oudgrieks worden verteld, blijft een van de publieksfavorieten, mede dankzij de bijhorende illustraties. Een ander intrigerend online project is “Multilingual Digital Storytelling”, een video- en audiocollectie van kinderverhalen uit tientallen verschillende culturen. We zijn vooral fan van het Japanse verhaal, “The Marvelous Furoshiki”, en het Bosnische vijfdelige verhaal van Hedgy the Hedgehog

Esperantomuseum & Collectie Kunstmatige Talen (Wenen, Oostenrijk)


Esperanto is een kunsttaal die aan het eind van de negentiende eeuw werd bedacht als universele tweede taal om de communicatie wereldwijd te vergemakkelijken. De taal omvat grammaticale elementen van verschillende, vaak gebruikte talen en een woordenschat die geïnspireerd is op andere talen. 

Hoewel Esperanto nooit zo universeel aansloeg als gehoopt (Esperanto betekent “diegene die hoopt”) blijft het wel de meest gesproken kunstmatige internationale taal ter wereld, met een bloeiende minderheidsgemeenschap van sprekers over de hele wereld. 

Het Oostenrijkse Esperanto Museum duikt volledig in de wereld van “geplande talen”. Het museum visualiseert de geschiedenis en linguïstiek van het Esperanto en leert bezoekers zelfs enkele basisbegrippen. Het Esperanto Museum herbergt ook collecties over andere geplande talen, zoals Volapuk, Ido en Interlingua. 

De uitgebreide bibliotheek met materiaal over geplande talen is bijzonder indrukwekkend, met manuscripten, geluidsopnames en affiches. 

Het museum biedt ook een uniek perspectief op taal in het algemeen en moedigt bezoekers aan om zich te verdiepen in de manier waarop de natuurlijke talen die we allemaal gebruiken, ook worden beïnvloed door planning en standaardisatie. 

Het Huis van de Baskische Taal –  (Bilbao, Euskal Herria, Spanje)

Euskararen Etxea neemt je mee op reis langs de geschiedenis en de huidige situatie van het Baskisch (Euskara). Deze taal wordt gesproken door meer dan 750.000 inwoners van de Baskische gebieden in Spanje en Frankrijk, voornamelijk als tweede taal. Het is een minderheidstaal die wordt gesproken door 28% van de inwoners van Baskenland. De taal werd zwaar onderdrukt tijdens de dictatuur van Franco in Spanje, maar sinds de jaren zestig kennen de Baskische taal en cultuur een gestage groei. 

Euskararen Etxea wil het Baskisch weer opwaarderen tot waardevolle levende taal met een focus op het Baskisch dat wordt gesproken in Euskal Herria, waarbij regionale dialecten naast het standaard Baskisch worden geplaatst. 

Naast een fysiek museum bieden ze ook dynamische online rondleidingen en bezoeken aan. Het museum vertelt hoe de Baskische taal al 6.000 jaar weet te overleven. Het is de enige pre-Indo-Europese taal in heel West-Europa en ze is heel anders gestructureerd dan de Romaanse talen die in Frankrijk en Spanje worden gesproken, hoewel ze wel het Latijnse schrift gebruikt en woorden ontleent aan de Romaanse woordenschat. 

Baskisch is met zijn ongebruikelijke structuur en onbestaande link met Indo-Europese talen een bron van fascinatie voor taalkundigen. In de wereld van de linguïstiek gaan vele hypotheses rond over eventuele banden met andere talen, maar geen daarvan werd ooit bewezen. 

De toekomst van taalmusea

Al ligt er intussen een resem aan betoverende taalmusea op je te wachten, toch blijven deze musea nog een relatief nieuw fenomeen.

Hopelijk zien we in de toekomst steeds meer musea die zich wijden aan taal, en dan met name de talen in Afrika en Azië. Op deze twee continenten worden namelijk de meeste talen gesproken, maar ze worden schromelijk ondervertegenwoordigd in taalmusea. 

Experten geven aan dat taalmusea vandaag openstaan voor meer taalkundige diversiteit; zelfs eentalige musea schenken steeds meer aandacht aan de kruisbestuiving tussen talen. 

Naarmate online en virtuele technologie nog meer vooruitgang boeken, mogen we meer focus verwachten op de wisselwerking tussen technologie en taal, met aandacht voor internettaal, sms-spelling, meme-taal, programmeertaal en Artificiële Intelligentie. 

Taalmusea zullen steeds belangrijker worden: ze bieden ons nieuwe perspectieven op de talen die we spreken en een waardevolle inkijk in onbekende talen en culturen. Verder beschermen ze minderheidstalen en bedreigde talen over de hele wereld. 

Entre les ignes helpt merken om hun boodschap over te brengen in verschillende talen en culturen. Wil je ontdekken hoe wij jou kunnen helpen met vertalingen en transcreaties? Neem dan vandaag nog contact met ons op.